Maryja - Matka Boga, Kościoła, człowieka

Czczona od wieków, otaczana kultem, nazywana Królową, Matką, Wspomożycielką. Znana z Biblii i z historii. Symbol czystości i macierzyństwa. Patronka wielu kościołów i miejsc świętych. Maryja należy do najważniejszych postaci nie tylko w chrześcijaństwie, ale i w innych religiach. Jest obecna nie tylko na kartach Pisma Świętego, ale i w liturgii Kościoła, w sztuce, literaturze… Co jakiś czas pojawia się także jako ta, która cudownie się objawia, przekazuje światu przestrogi i przynosi ukojenie. Maryja to przede wszystkim Matka Chrystusa, ale przez wielu uznawana za Matkę każdego człowieka. Co dokładnie wiemy o Jej życiu? Jakie posiada miejsce w teologii? Z czym związany jest kult maryjny? Spróbujemy przybliżyć nieco odpowiedzi na te pytania.

Z Ewangelii św. Łukasza dowiadujemy się, że Maryja była żoną Józefa, młodą mieszkanką Nazaretu, pobożną dziewicą. Została wybrana na Matkę Bożego Syna i mimo wielu obaw przyjęła prośbę Archanioła Gabriela. Jest więc Maryja tą, która zaufała Bogu i poszła drogą, jaką On dla niej przygotował. O wcześniejszych latach życia Maryi nie mamy pewnych informacji, wiele pochodzi z apokryfów i nie zostało potwierdzonych. Według licznych podań rodzicami Maryi byli Joachim i Anna. Długo oczekiwali potomstwa, dlatego obiecali Bogu, że jeśli ten obdarzy ich dzieckiem, oddadzą je na Jego służbę. Anna miała wizję, w której Anioł oznajmił jej, że urodzi dziecko, które cały świat otoczy czcią. Po dziewięciu miesiącach urodziła się właśnie Maryja, którą od 3 roku życia mieli wychowywać kapłani. Legendy i apokryfy opisują także związek Maryi i Józefa. Po ukończeniu 14. roku życia miała Ona wrócić ze świątyni do rodzinnego domu, aby wyjść za mąż. Nie zgodziła się jednak ze względu na złożone śluby czystości. Kapłani postanowili zatem skorzystać z pomocy Ducha Świętego – zaprosili kawalerów z rodu Dawida, nakazali im złożyć na ołtarzu gałązki, a ten, na którego gałązce usiadł gołąb, miał zostać mężem Maryi. Wybrańcem Ducha Świętego okazał się właśnie Józef.

Hebrajska forma imienia Maryja brzmi Mariam i oznacza napawać radością. Natomiast egipskie meri-jam tłumaczy się jako ukochana przez Boga. Oba te znaczenia właściwie oddają powołanie, do jakiego Stwórca wezwał Maryję. Katechizm Kościoła Katolickiego podkreśla rolę Matki Jezusa w planie zbawienia. Bóg wybrał kobietę, aby dała nowe życie – porodziła Chrystusa, a jednocześnie przyczyniła się do zmazania skutków grzechu pierworodnego. Wcześniej przez grzech innej kobiety – Ewy, ludzkość utraciła życie wieczne. Maryja naprawia konsekwencje czynu Ewy, całkowicie zawierzając Bogu i zgadzając się z Jego wolą.

Jako Rodzicielka samego Chrystusa Maryja nazywana jest Matką Bożą (Theotokos). Współcześnie określenie to jest bardzo popularne i raczej nikt nie wątpi w jego słuszność. Jednak niegdyś wynikały z tego tytułu liczne kontrowersje. W V w. pojawił się spór, czy wypada nazywać Maryję Matką Bożą, skoro dzięki niej Jezus zyskał tylko człowieczeństwo, a nie boskość. Dyskusję zakończyła decyzja soboru efeskiego, który odbył się w 431 r. Zebrani biskupi orzekli, że Jezus posiadł cechy zarówno człowiecze, jak i boskie i nie należy ich rozdzielać. W nazywaniu Maryi Matką Bożą nie ma zatem żadnej herezji, ponieważ poczęła i urodziła Jezusa już ubóstwionego, a dzięki temu sama stała się świętą. Kwestią sporną bywa także sprawa dziewictwa Maryi Panny. Niektórzy badacze uznają, że biblijne słowo dziewica oznaczało po prostu niezamężną kobietę. Kościół katolicki od samego początku istnienia podkreślał jednak całkowitą czystość Maryi – zarówno przed, jak i po narodzinach Jezusa. Św. Tomasz z Akwinu pouczał, że odrzucanie dziewictwa Maryi jest tożsame z odrzucaniem boskości Chrystusa. Maryja nie tylko pozostała dziewicą, ale już urodziła się bez zmazy grzechu pierworodnego. Bóg od samego początku istnienia Maryi powołał Ją do świętości i macierzyństwa zarazem. W kalendarzu liturgicznym Uroczystość Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny obchodzimy 8. grudnia – podczas Adwentu, czyli oczekiwania na Narodzenie Pańskie. Wspomnienie czystości Matki Bożej właśnie w tym okresie przypomina o istotnej roli, jaką odegrała w tajemnicy zbawienia.

Innym ważnym tytułem, jakim nazywa się Maryję, jest określenie Matka Kościoła. Jak podaje Ewangelia, Maryja trwała w wieczerniku wraz z Apostołami i całym Kościołem w oczekiwaniu na Zesłanie Ducha Świętego. Obecność Maryi jest zatem konieczna dla zaistnienia Kościoła. Oficjalnie taką godność Maryi uznano na II Soborze Watykańskim w 1964 roku (m.in. dzięki działaniom polskich biskupów), ale już wcześniej uznawano Ją za Matkę wspólnoty, członków Chrystusa, itp… Od kilkudziesięciu lat Maryja jest kanonicznie nazywana Matką Kościoła, czyli całego ludu chrześcijańskiego, zarówno wiernych, jak pasterzy, którzy wszyscy zwą Ją najukochańszą Matką. Z tytułem Matki wiąże się także oddanie każdego człowieka pod jej opiekę. Chrystus, umierając na krzyżu, powierzył swojego ucznia Matce, a Matkę uczniowi. Według interpretacji Kościoła gest cierpiącego Jezusa oznacza, że swoją Matkę uczynił Matką wszystkich ludzi, a sam stał nam się bratem. Do dziś Maryja jest dla wielu wierzących największym pocieszeniem. Jak kochająca matka poucza i pomaga powrócić na dobrą drogę. Ona też najlepiej rozumie los człowieka, bo sama doznała wielu cierpień, a mimo to nigdy nie zwątpiła w Bożą miłość.

Zaufanie wobec Maryi i wiara w Jej miłosierdzie objawia się kultem maryjnym, zwłaszcza w katolicyzmie i prawosławiu. Dla protestantów Maryja jest osobą godną szacunku, ale wszelkie oddawanie czci innym postaciom niż Trójca Święta uznawane jest za bałwochwalstwo. Katolicyzm natomiast traktuje Maryję jako pośredniczkę między ludźmi a Bogiem, co jest tradycją sięgającą wczesnego chrześcijaństwa. Zauważmy, że najstarsza zachowana polska pieśń to Bogurodzica. Utwór ten przetrwał wieki i jak się przypuszcza, śpiewany był nie tylko jako pieśń religijna, ale jako hymn państwa polskiego. Od najdawniejszych czasów Maryja była traktowana jako Orędowniczka. Poza hymnami maryjnymi do przejawów kultu należy także otaczanie czcią pewnych miejsc, w których Maryja działa w szczególny sposób. W Polsce takim miejscem jest Jasna Góra, gdzie już od XIV wieku pielgrzymują rzesze wiernych, aby oddać pokłon Matce Boskiej. Szczególnym wyrazem opieki Maryi stała się zwycięska obrona Częstochowy w czasie potopu szwedzkiego. Najstarszym polskim sanktuarium jest natomiast Górka Klasztorna w województwie wielkopolskim. Tam podobno pod koniec XI wieku Maryja ukazała się prostemu pasterzowi, natomiast woda z tamtejszej studzienki posiada właściwości uzdrawiające. Do ważnych sanktuariów maryjnych w Polsce należy także Licheń, gdzie znajduje się Kościół Matki Boskiej Bolesnej, Kalwaria Zebrzydowska, łącząca kult Maryi i cierpiącego Jezusa, czy podhalański Ludźmierz, który w czasie jednej ze swoich pielgrzymek odwiedził bł. Jan Paweł II.

Kult maryjny obejmuje oczywiście nie tylko Polskę, ale cały świat. Najbardziej znanym miejscem, w którym objawiła się Maryja, jest portugalska Fatima. Tam w 1917 roku, 13 dnia każdego miesiąca między majem a październikiem, Matka Boska ukazywała się trójce dzieci i przekazała im tzw. tajemnice fatimskie. Znane miejsca maryjnego kultu znajdują się we Francji – Lourdes i La Salette. W pierwszym z nich Maryja miała ukazać się kilkanaście razy Bernadecie Soubirous, w drugim – dwojgu pastuszkom. Oba te miejsca czczone są od XIX wieku. Najliczniej odwiedzane sanktuarium znajduje się jednak nie w Europie, ale w Meksyku. W miejscowości Guadelupe Maryja ukazywała się Juanowi Diego, a za Jej pośrednictwem ochrzczono tam miliony Indian. Najstarszym miejscem maryjnego kultu jest z kolei Efez. To tam prawdopodobnie po Wniebowstąpieniu Jezusa przybyła Maryja wraz z Janem i tam miało nastąpić Jej Wniebowzięcie. Pierwsi chrześcijanie często łączyli dotąd wyznawany kult Wielkiej Matki z kultem maryjnym.

Maryja to nie tylko ważna postać dla chrześcijan. Uznają ją również i szanują muzułmanie, nazywając naszą Panią. Wiele koranicznych przekazów na temat Matki Jezusa pokrywa się z informacjami biblijnymi. Wyznawcy islamu również uznają dziewictwo Maryi, ale nie traktują Jej jako Matki Bożej. Dla muzułmanów Jezus nie był Synem Boga, ale jednym z proroków. Obecność Maryi w islamie – religii tak różnej od chrześcijaństwa – świadczy o wyjątkowości tej postaci.

Maryja od początku chrześcijaństwa otaczana była należnym szacunkiem. Kult maryjny jest wyrazem głębokiej wiary w wstawiennictwo Matki Chrystusa u samego Boga. Ona jest tą, która dzięki swojej czystości pokonała Szatana i pozwoliła człowiekowi narodzić się do życia wiecznego. Inspirowała twórców, stała się wzorem macierzyństwa i spełnienia Bożej woli. Do niej modlili się wielcy święci – Dominik, Maksymilian Maria Kolbe, a także papież Jan Paweł II, którego słowa oddania Maryi Totus tuus stały się dewizą całego pontyfikatu.


Marta Szczepanowska  


Komentarze